Cursus ethiek voor het onderwijs

ethiek voor het onderwijs


Universiteiten zijn van oudsher de plekken van leren en ontwikkeling.

Het ontdekken van de wereld, en de ontdekkingen naar de wereld brengen.


Begrip, kennis en inzicht van hoe de wereld werkt, verandert voortdurend. De dynamiek van de maatschappij beïnvloedt de dynamiek van leren. De dynamiek van leren beïnvloedt de maatschappij.

Onderwijs en maatschappij staan niet los van elkaar.

 


Het doel van leren is om studenten voor te bereiden op hun werk en leven in de maatschappij. Studenten zijn de toekomst van de maatschappij. Wat zij gaan doen, zal een effect hebben. Zij zullen degenen zijn die zullen moeten reageren op toekomstige vraagstukken van de maatschappij. Maar in werkelijkheid is leren in het onderwijs losgekoppeld van de maatschappij. Het is niet ingebed in de werkelijkheid van de maatschappij.


Wat zijn inzichten waard, als de maatschappij ze niet accepteert?
Wat zijn oplossingen waard, als ze niet worden gebruikt in de maatschappij?

Je wilt dat studenten bewuste empathische individuen worden, die de wereld om zich heen zien, en begrijpen hoe hun werk daarmee verbonden is. Je wilt dat studenten een scherp oog, en een kritische geest houden, omdat zij degenen zijn die de veranderingen zullen creëren in de toekomst, en daarmee bewust moeten zijn dat die veranderingen een effect hebben op de samenleving en dat zij daar een verantwoordelijkheid in hebben.

De tijd die studenten doorbrengen in het onderwijs zal zinvol zijn, als ze niet alleen uit boeken leren. Ze moeten ook reflecteren op de realiteit van complexe morele dilemma’s waarmee ze te maken zullen krijgen in het toekomstige beroepspraktijk. Hun toekomstige beroepspraktijk, of het nu onderzoek is of werk in het veld, zal morele dilemma’s hebben. Hun werk wordt problematisch wanneer deze morele dilemma’s niet herkend worden.

 

ethiek voor het onderwijsZe zullen moeten kunnen reageren op morele dilemma’s. Op tijd. Met goede argumentatie. Met empathie voor mensen uit de maatschappij.

Een rugzak vol met kennis van je eigen vakgebied is niet genoeg.

Met een cursus Ethiek leren studenten hoe ze moeten besluiten over de juiste morele handeling. Ze zullen leren hoe ze systematisch kunnen reflecteren op morele dilemma’s in vraagstukken die een effect hebben op verschillende groepen in de maatschappij. Nieuw onderzoek, nieuwe technologieën of nieuwe visies die een probleem oplossen, zorgen weer voor andere problemen. Morele dilemma’s ontstaan.

De idealen en waarden van onderzoekers, groepen in de maatschappij en de overheid kunnen conflicteren. Continue ontwikkeling in technologie en onderzoek brengt morele vragen en problemen met zich mee: wat is het juiste om te doen? Is vooruitgang altijd goed? Welke positieve en negatieve effecten heeft je werk op de wereld? Weten hoe je zulke vragen kunt beantwoorden, maakt van studenten verantwoordelijke individuen. Nu, en later in hun leven en werk.

Die cursus tijdens mijn studententijd, daar heb ik nu wat aan

Heb je zelf cursussen gevolgd die levenslessen in zich hadden? Kun je je herinneren dat je in een moreel dilemma zat – een situatie dat wat je ook doet, er altijd iemand wordt benadeeld? Maar waar je wel verantwoordelijk voor was? Ik weet dat veel studenten geen colleges ethiek willen volgen. Ze verwachten dat het saai zal zijn, en ze denken dat ethiek niet nodig is voor hun vakgebied.

“Dilemma’s? Zijn er dilemma’s in ons vakgebied? Mensen begrijpen ons werk gewoon niet. Elk moreel probleem kan opgelost worden door de wetenschap. Ethiek is onnodig”. Terwijl jij denkt: had ik maar ethiek gekregen tijdens mijn studie, dan was mijn werk niet zo moeilijk geweest met kritiek en weerstand van buiten. Als coördinator van de opleiding weet je uit ervaring dat studenten zullen worden geconfronteerd met dilemma’s. Ze moeten zich continu verantwoorden voor wat ze zeggen en doen. Waar ze ook zullen werken.

 

Ze hebben helderheid nodig om de waarden van anderen te begrijpen.

Het is aan het onderwijs om hen dat te leren.

 

Coördinatoren die ethiek in het curriculum willen, zijn meestal niet de mensen die stilletjes ja en amen zeggen tegen wat hun leidinggevenden hen opdragen. Ze denken na over wat er nodig is. Ze reflecteren, ze zien verbanden tussen het curriculum en de maatschappen, ze zien de noodzaak van ethiek. Ze kiezen voor een functie in het onderwijs, omdat ze een bijdrage willen leveren aan de wereld, door studenten op te leiden als verantwoordelijke mensen, die hun effect zullen hebben op de wereld om hen heen.

Ik had tijdens mijn studie ook een hekel aan het vak ethiek.

Terwijl ik nota bene vrijwillig voor de studie filosofie heb gekozen. Ik vond het vak ethiek saai. Het was niet gerelateerd aan de echte wereld buiten de universiteit. Ik voelde het niet. Het was niet echt. Dus ik weet hoe het voelt. Ik weet wat er nodig is om ethiek te laten bezinken, hoe je het echt en persoonlijk maakt en het laat resoneren met de studenten.

Ik laat de studenten door de verschillende emoties van frustratie, blijheid en boosheid gaan, omdat ik aan hun grenzen trek, en weet dat dat weerstand geeft. Ik laat hen nadenken over wat ze zeggen en hoe dat relateert aan de werkelijkheid. Soms klagen ze dat ze hoofdpijn krijgen van al dat denken en reflecteren, maar aan het einde van de cursus zijn de meesten – tot hun eigen verbazing – enthousiast over ethiek en begrijpen ze de noodzaak van ethiek. Sommigen zijn zo enthousiast dat ze een minor in filosofie gaan volgen.

ethiek voor het onderwijsEthiek is één van de oudste vakken in het onderwijs, maar de waarde van ethiek wordt nauwelijks meer erkend.

Het onderwijs is erg methodisch, koud en rationeel. Dat heeft zijn goede kanten. Het onderwijs, en vooral het onderzoek, moet waarden vrij zijn. Het moet ook studenten leren over theorie en wetenschap. De methode moet ook gestructureerd en eenduidig zijn, en feiten moeten juist geformuleerd worden.

De cultuur in het onderwijs moet een cultuur van een open en kritische geest zijn.

Open en kritisch naar de gedachten, waarden en paradigma’s van jezelf en anderen, omdat dit een effect heeft op leren en ontwikkeling.

Daarnaast moet de onderwijs- en onderzoekscultuur ook open staan voor de waarden en emoties van de mensen in de maatschappij. Openstaan voor emoties en waarden is niet soft, en het hoeft ook het leren en ontwikkelen van theorieën te vertroebelen. Het maakt wat er geleerd en onderzocht wordt echt. Uit de werkelijkheid. Het voorkomt conflicten en kloven tussen de studenten als toekomstige professionals, en de maatschappij. Iedereen heeft emoties en waarden. Als je dat ontkent, dan zet je jezelf in een losgekoppelde ivoren toren. Ethiek leert studenten om een genuanceerde, onafhankelijke en open geest te ontwikkelen, die mensen begrijpt, die niks met het onderwijs en wetenschappelijke onderzoek hebben.

Over Fenanda Jacobs

ethiek voor het onderwijsNaast mijn werk als trainer en adviseur, geef ik sinds 2010 met veel plezier op diverse hogescholen en universiteiten hoor- en werkcolleges Ethiek. De studenten volgen uiteenlopende studies: van Biologie tot Fysiotherapie, en van Bio-medische Wetenschappen tot Sociaal-Juridische Dienstverlening.

Ik geef om de studenten en hun welzijn, en zie graag dat ze hun idealen kunnen verwezenlijken met integriteit. Mijn doel is dat ze stevig staan en dichtbij hun zelf blijven, maar ook flexibel zijn voor veranderingen. Ik wil graag dat ze weten wat ze doen, en waarom ze het doen, en dat verantwoordelijkheid nemen iets goeds is.

Mijn stijl is kalm, open en persoonlijk, maar ook kritisch en grensverleggend. Ik laat studenten fouten maken en experimenteren met verschillende gedachten. Maar ik wil vooral dat ze er plezier in krijgen, waardoor ze zich comfortabeler voelen – een voorwaarde om ethiek beter te begrijpen. Ik ben altijd eerlijk, heb een groot gevoel van verantwoordelijkheid voor mijn werk, en ik practice what I preach. Ik verkoop de studenten geen onzin door met bullshit antwoorden te komen. Wanneer ik een antwoord op een vraag niet weet – wat vrij gebruikelijk is in de ethiek – zeg ik ze dat en gaan we samen de vraag onderzoeken.


De introductie in de ethiek die ik van Fenanda kreeg was een eye-opener. Na twee weken van haar scherpe, actieve en creatieve manier van lesgeven heb ik – jaren later – nog altijd een grote interesse voor de ethiek. De hele klas deed fanatiek mee in de ethische discussies. Verdeeld in verschillende groepen – afhankelijk van of je het met je stelling eens was of niet – werd vol passie gestreden om een verzonnen casus en werd in het heetst van de strijd beslist over het lot van een denkbeeldige proefdier. En als je een kip zo aan zou passen, dat hij niet meer de drang voelt om vrij rond te lopen, is het beest dan gelukkig in de bioindustrie? Mag je zo’n aanpassing maken? Voor wie maak je zo’n aanpassing, voor ons of voor de kip? En is het dan nog wel een kip? Een spannend inkijkje in de ethiek met actuele stellingen en vol belangrijke vragen die lang niet alleen voor biologen, maar voor iedereen vaste kost zou moeten zijn.Auke-Florian Hiemstra, schrijver en student Biologie, Universiteit Leiden.

 

 

In een cursus ethiek voor het onderwijs werken de studenten aan:

  • Begrijpen van de verschillende ethische theorieën
  • Oefenen van argumentatie vaardigheden
  • (Verborgen) perspectieven, argumenten en waarden blootleggen en expliciteren
  • Bewust worden van hun denken, voelen, visie en waarden
  • Woorden vinden om uit te drukken wat ze denken en voelen over bepaalde vraagstukken in hun toekomstig werkveld
  • Begrijpen van de dynamiek van interactie
  • Oefenen van het bespreken van emotioneel beladen onderwerpen
  • Open en genuanceerd worden over een variëteit aan visies
  • Betekenis geven aan wat ze leren
  • Mogelijkheden, verbeteringen en ideeën verkennen om morele dilemma’s aan te pakken

Elk vakgebied kent zijn eigen specifieke morele dilemma’s.

De vakgebieden waarin ik werk zijn:

  • Levenswetenschappen (zoals Biologie, Ecologie, Milieukunde, Duurzaamheid)
  • Gezondheidswetenschappen (zoals Biomedische wetenschappen, Geneeskunde)
  • Sociale wetenschappen (zoals Antropologie, Communicatie, Sociologie, Recht)
  • Technische wetenschappen (zoals ICT en Ingenieurswetenschappen)

Mocht je interesse hebben in een cursus ethiek voor het onderwijs, neem dan contact op.

Buffer this pageEmail this to someoneTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on FacebookPin on PinterestShare on Google+Share on StumbleUponShare on Reddit