Wegkijken is inhumaan

We weten allemaal wat er is gebeurd. Trump is verkozen tot president van de Verenigde Staten. Een man die plannen heeft voorgesteld die schadelijk zijn voor minderheden en niet-witte mensen.

Toen het nieuws voorbij kwam, werd ik boos. Niet eens echt op de Amerikanen. Hun stemgedrag verbaast me niets. Als je de VS en haar geschiedenis goed kent, dan had je dit kunnen weten. Nee, ik ben boos op de vele witte medemensen die geschokt zijn. Ik ben boos op de wegkijkers die ik eerder heb proberen te spreken, maar die mij onterecht als ‘boos’ of ‘negatief’ wegzetten. Ik ben boos op de mensen die geen ellende willen zien of die steeds ‘hun eigen problemen hebben en zich niet kunnen bekommeren om wat er in de wereld gebeurt’.

Deze mensen hebben niet gestemd, nee. Zij hebben niet actief iets gedaan om Trump te verkiezen tot president, nee. Maar het feit dat ze geschokt zijn, betekent dat ze de realiteit niet goed hebben gezien. Sterker nog, de meesten hebben de realiteit niet goed wíllen zien. Ze wilden wegkijken, ze wilden geen ellende horen, ze schilderden mensen die iets duidelijk probeerden te maken af als boos of negatief, ze wilden zich focussen op leuke dingen, of ze hadden steeds teveel eigen problemen.

Geschokt zijn vind ik alarmerend. Je verlamt dan. Je kunt niet goed denken. Je kunt niet goed handelen. Geschokt zijn komt voort uit het niet verwachten. En het niet verwachten komt voort uit het wegkijken.

En dat wegkijken zit me nog het meeste dwars. Ik vind wegkijken inhumaan. Al tijden kijken we weg van belangrijke problemen, en met name racisme. Racisme is misschien wel het grootste taboe onderwerp van deze tijd, en misschien wel van alle tijden. Elke keer als racisme aangekaart wordt, dan zijn er excuses om weg te kijken.

Er zijn mensen die je vertellen dat ze lijden onder racisme, dat ze onderdrukt worden, dat ze pijn hebben, en je kijkt weg. Wegkijken komt in verschillende vormen voor: minimaliseren (het valt allemaal wel mee), rationaliseren (er is vast een andere reden), deflecting (afleiden van het onderwerp), tone policing (praat niet zo boos of negatief), blaming the victim (ze hebben het vast aan zichzelf te danken), en nog veel meer.

Wegkijken in welke vorm dan ook, is de realiteit ontkennen.

Ont-kennen. Niet kennen.

Iemand heeft existentiële pijn, en met wegkijken doe je alsof het niet bestaat. Alsof het niet waar of belangrijk genoeg is.

Laat dat even bezinken.

Als je wegkijkt, als je doet alsof de pijn van de ander niet waar is, dan heb je zeker geen compassie met de ander. Compassie is meeleven. En om te kunnen meeleven moet je iets als waar of belangrijk genoeg kunnen beschouwen. Geen compassie kunnen hebben met iemand met existentiële pijn, is zielsverarming. Als je geen compassie kunt hebben, dan snijd je een stuk van jezelf af en je dehumaniseert de ander. De pijn van de ander is niet belangrijk. Nota bene de pijn van dagelijkse dehumanisering (want dat is racisme). Wegkijken van racisme is dubbele dehumanisering.

Het vermijden van negatieve nieuwsberichten, documentaires en andere verhalen, en je voornamelijk willen focussen op de leuke dingen in je leven, is in mijn ogen als het voorbij lopen van iemand die gewond op straat ligt. Om te kunnen wegkijken moet je een deel van jezelf, van je mens zijn en je vermogen tot compassie afsluiten. We hebben nota bene wettelijk geregeld dat het strafbaar is om door te lopen als iemand eerste hulp nodig heeft. Je moet op z’n minst hulp roepen als je zelf geen hulp kan verlenen. Het is je verantwoordelijkheid als burger, als medemens, om iets te doen.

Ik weet dat veel mensen het niet helpen van een gewonde op straat niet vergelijkbaar vinden met het niet mee strijden tegen racisme. Ik weet daarmee ook dat die mensen dan niet weten wat racisme werkelijk is. Ik weet dat ze niet weten wat voor impact racisme heeft op het dagelijkse leven, op de vervulling van basisbehoeften, op iemands recht om te bestaan. In zijn extreemste vorm is racisme dat mensen je dood willen hebben, vanwege je huidskleur of etniciteit. Maar het is ook het niet helpen en beschermen van mensen van kleur of van een bepaalde etniciteit. Racisme is dat je als mens van kleur minder goed geholpen wordt in de zorg, en minder goed beschermd door justitie en politie (of zelfs aangevallen wordt door politie). Racisme is dat jouw witte stem meer gehoord en uitgevoerd wordt dan de zwarte stem. Racisme is het mogen vasthouden aan stereotypes, die de racistische samenleving versterken. Racisme is dat mensen op het terras denken dat een zwarte man iets slechts gaat doen, terwijl hij alleen maar naar zijn vriendin toeloopt om haar te vergezellen. Racisme is dat je denkt dat die groep ‘allochtone’ jongeren iets kwaads in de zin hebben, terwijl het gewoon tieners van 16 zijn en niet thuis willen zijn.

Racisme is het hebben van raciale vooroordelen in een machtspositie (en daar zelf voordeel uithalen), op zowel individueel als institutioneel niveau. Macht gaat hier niet over een politieke functie bekleden, macht is in essentie het vermogen om iets te kunnen doen. Witte mensen hebben in een racistische samenleving meer macht om iets te kunnen doen, dan niet-witte mensen.

Niet mee helpen om deze raciale vooroordelen en onterechte machtsposities te bestrijden, waardoor medemensen in hun bestaan en leven existentieel worden bedreigd, vind ik inhumaan.

Hoe kun je als mens zo leven? Wegkijkend van je medemens in pijn? Hoe kun je jezelf in de spiegel aankijken? Ik kan er rationeel wel allerlei psychologische verklaringen voor bedenken, maar ik begrijp niet dat je zo als mens kunt leven. En het zijn echt niet alleen de mensen die een yolo-filosofie aanhangen, of ‘dom’ zijn, maar ook de mensen die zeggen te staan voor gelijkheid en rechtvaardigheid, de mensen die aan persoonlijke ontwikkeling doen, mensen in spirituele gemeenschappen. Ook daar zijn mensen die wegkijken, elk met hun eigen excuus.

Ik besef me dat mensen dit verhaal kunnen interpreteren alsof ik anderen de schuld geef van Trump’s overwinning of hen er verantwoordelijk voor houd, maar ik wil een dieper punt maken. Namelijk dat je als mens onderdeel bent van een geheel. Wat je zegt en doet levert een bijdrage aan het geheel: ook je meritocratische quotes op Twitter, ook het minimaliseren van pijn als iemand erover vertelt, ook je tone policing, ook het prioriteren van andere problemen, ook je onwetendheid.

Racisme is complex en het kan verwarrend zijn om te weten wat je moet doen. Er zijn echter talloze ‘simpele’ dingen zijn die je kunt doen, en ook eerst moet doen. De anti-racisme activist Jane Elliot zei ergens: “We have 2 freedoms: to be ignorant, and to deny that we’re ignorant.” Blijf je bewust van je onwetendheid en blinde vlekken. Blijf jezelf informeren. Lees blogs, artikelen en boeken over racisme. Volg mensen op Twitter die hier verstand van hebben.* Luister naar de mensen die je vertellen over hun kennis en ervaringen in racisme. En ga de pijn dan niet minimaliseren of rationaliseren. Doe niet aan tone policing, ga niet van alles erbij halen om maar niet de pijn van de ander te hoeven horen, en ga vooral niet zeggen hoe erg het voor jou is. En denk na wat je zegt tegen anderen. Als je nog niet genoeg weet van wat racisme werkelijk is, dan komt wat je zegt uit je witte wereldbeeld en ervaringen. En mensen geloven wat je zegt, mensen reageren op wat je zegt, en mensen nemen over wat je zegt, en daarbij draag je bij aan de versterking van een wit wereldbeeld.

Als je echt in rechtvaardigheid en gelijkheid en humaniteit gelooft, werk dan aan een sterk ruggengraat. Leer met de ellendige realiteit om te gaan. Ga op een vechtsport, doe yoga of leer mediteren. This shit ain’t easy, maar ik wou dat meer mensen mee deden, zodat het minder zwaar wordt. Ik begrijp je heus wel als je zelf ook problemen hebt, of het aankaarten van racisme moeilijk vindt. Ik heb dat zelf ook. Maar besef je wel: mensen die lijden onder racisme kunnen niet zeggen: nu even niet. Die hebben dezelfde problemen als jij, m.b.t. relaties, gezin, financiën, gezondheid, rouw etc., maar ze hebben racisme er ook nog bij als probleem. Dagelijks. En vaak ook nog als oorzaak van hun problemen.

Dit betekent niet dat ‘minder erge’ problemen aan de kant geschoven moeten worden. Ik luister ook naar de ‘mindere’ problemen van mijn medemens. Wegkijken vind ik ook dan inhumaan. Ik probeer zoveel mogelijk te helpen ondanks de ervaring dat anderen geen hulp terug geven als ik het ga hebben over racisme of andere maatschappelijke problemen, en me zelfs voor boos en negatief uitmaken en me de rug toekeren. Call me stupid, maar ik kán niet wegkijken, en ik begrijp niet hoe anderen dat wel kunnen. En nee, ik ben ook geen engel, en ik doe ook dingen fout.

Heb aandacht voor je eigen problemen, want zelf zorg is wel belangrijk. Je kunt niet iemand anders helpen als je niet goed voor jezelf zorgt. Dat geldt ook voor anderen: als je hen niet helpt, kunnen ze jóu ook niet helpen. Dit gaat niet om een egoïstische insteek “ik help jou alleen, zodat jij mij ook helpt”, het gaat om het inzien dat je invloed hebt op elkaars leven. Dat je beseft dat je onderdeel bent van een geheel.

En toch blijf ik zelf ook met één verbijstering zitten: dat mensen bepaalde pijnlijke werkelijkheden ontkennen, wegduwen, wegkijken. Ik trek het steeds slechter om met die mensen het gesprek aan te gaan, of om door hen weggeduwd te worden, vooral als het om mensen gaat in mijn nabije omgeving. Ik voel me een vastgelopen langspeelplaat waar mensen geïrriteerd naar luisteren en weer boos uitzetten. Maar je kunt me niet uitzetten. Je kunt me niet monddood maken. Ik schrijf hierover, en ik zal er veel meer over schrijven. Over wat racisme is, over de vele standaardreacties op racisme die vermoeiend en dehumaniserend zijn. Over hoe je zelf racisme in stand houdt, wat je kunt doen tegen racisme, en waarom racisme ook een strijd is van witte mensen. Het schrijven helpt mij om zaken expliciet in kaart te brengen, zodat ik beter kan reageren, maar daarnaast hoop ik ook dat anderen inzicht krijgen in racisme en hoe zij kunnen handelen. Maar ik schrijf vooral voor en namens de mensen die lijden onder racisme. Zij worden te vaak monddood gemaakt. Zij hebben het geduld gehad om mij te vertellen wat er gaande is, keer op keer, en ik kan niet doen alsof racisme niet bestaat. Als witte mens zal ik doorgeven wat zij mij geleerd hebben, omdat ik weet dat witte mensen minder wegkijken van witte mensen; ik zal het doorgeven totdat er wél serieus en op humane wijze naar mensen van kleur geluisterd wordt.


* Check hier wie je kunt volgen op Twitter, en welke Facebookpagina’s je kunt liken. Het is een incomplete Twitter en Facebookpagina lijst (sorry, ik vergeet ook soms mensen) en op willekeurige volgorde. Serieuze suggesties zijn welkom.

Twitter lijst van mensen die je kunt volgen:
Designing Value
Flavia Dzodan
Manju Reijmer
Sunita Biharie
Arzu Aslan
Sander Philipse
Kno’Ledge Cesare
Simion Blom
Judith
Sandra S
Look Ceighe
Mieke Inc
Bart Mijland
Ajuran
Justine
S. Afrifa
Clareesi
Seada Nourhussen
Roderick
Pablo Rouwet
Safa R. De Vries
Quinsy Gario
Noor Labansdochter
Anousha Nzume

Informatieve Facebook pagina’s:
Racism, Writing and Resistance
Writers of Colour
Powerful Black Stories
Malcolm X Movement
Everyday Feminism
New Urban Collective

Email this to someoneTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on FacebookPin on PinterestShare on Google+Share on StumbleUponShare on Reddit

Previous post:

Next post: