Mijn grootste fouten in discussies met witte mensen

discussies met witte mensenHet gebeurt me te vaak: mislukte discussies met witte mensen. Ik bedoel niet alleen discussies met witte mensen over racisme, maar ook discussies over ‘gewone’ onderwerpen, zoals werk, relaties, vriendschap, vrije tijd, inkomen, gezondheidszorg, onderwijs; zaken waarmee iedereen in het dagelijkse leven te maken heeft. En met witte mensen bedoel ik ook niet de ‘typische’ witte racist, maar juist ook de witte mens met goede bedoelingen, en met waarden als gelijkheid, rechtvaardigheid en solidariteit. Het gaat om de witte mensen in mijn omgeving, de mensen die dichtbij mij staan en de mensen die verder van me af staan. De witte mensen waar ik diep respect voor heb, en ook de mensen die ik minder goed ken.

In elk willekeurig gesprek geven mensen hun visie op het gespreksonderwerp en hoe je daarmee om moet gaan. Iedereen heeft wel een  eigen visie over wat een goede relatie of vriendschap is, iedereen heeft een eigen visie over hoe goed of slecht de Nederlandse gezondheidszorg en justitie is en of je daarop kunt vertrouwen, iedereen heeft een visie hoe goed of slecht het onderwijs is en hoe je daarmee om moet gaan. Iedereen heeft een visie over hoe je het beste in het leven kunt staan. Deze visies worden niet altijd uitgebreid uitgelegd in gesprekken, visies worden ook geuit in algemene simplistische uitspraken.

Als ik met witte mensen spreek over deze onderwerpen, dan zijn hun uitspraken daarover vrijwel altijd gekleurd door hun witte ervaringen en witte privileges. Iedereen heeft een visie die gekleurd is door ervaringen, daar ontkom je niet aan. Het problematische is echter dat witte mensen denken dat hun visie en uitspraken niets te maken hebben met kleur en etniciteit (de zogenaamde kleurenblindheid).

Deze witte visies gaan vaak onbewust uit van een samenleving waarin kleur geen rol speelt in iemands dagelijkse leven en dat een mens alles kan bereiken wat hij of zij wil mits hij of zij de juiste visie en houding heeft. Ik hoor in zulke gesprekken met witte mensen vaak uitspraken als:
1) “je hebt altijd een keuze”
2) “kleur speelt geen rol, iedereen moet hard werken om ergens te komen”, of
3) “als je je toon, houding of mindset verandert, dan zul je een beter leven hebben”.

Zulke uitspraken en visies zijn voornamelijk gebaseerd op de ervaring van witte mensen: “Toen ik mijn houding veranderde, ging het veel beter”. Ze vergeten daarbij dat ze deze ervaringen hebben opgedaan als wit persoon in een raciale samenleving waarbij racisme geen negatieve invloed heeft op hun leven. Integendeel, hun witheid geeft hen voordelen waardoor zulke uitspraken wel van toepassing zijn in hun witte leven:

Ad 1) Voor witte mensen is er misschien wel altijd een keuze, of in ieder geval meer keuze, dan voor mensen van kleur.

Ad 2) Als je wit bent en je bent ergens hoger opgekomen, dan heb je daar inderdaad misschien hard voor gewerkt, maar mensen van kleur werken ook hard, misschien nog wel harder, en komen door racisme nog steeds niet waar ze willen komen.

Ad 3) Als je wit bent en je hebt je toon en houding veranderd, heeft dat voor jouw geluk en welzijn misschien geholpen. Maar als wit persoon hoef je niet te strijden tegen structurele onderdrukking. Strijden tegen onderdrukking vergt soms dat je een boze toon of realistische houding hebt. Een realistische houding over een raciale samenleving komt inderdaad negatief over, maar dat ligt niet aan mensen van kleur, maar aan hoe de werkelijkheid is. Dat mensen van kleur een minder goed leven ligt dus niet aan hun mindset, houding of toon, maar aan een raciale samenleving.

discussies met witte mensenDe ervaring van witte mensen in het dagelijks leven is anders dan die van mensen van kleur. Juist die kleur en etniciteit bepalen wat je ervaringen zijn in werk, relaties, justitie, onderwijs en hoe je tegen de wereld aankijkt en hoe je je zou moeten gedragen.
De uitspraken van witte mensen in gesprekken over het dagelijkse leven over hoe je je zou moeten gedragen zijn dus niet universeel, normaal, leidend, en zeker niet behulpzaam. Zulke witte uitspraken zijn vooral gevaarlijk, omdat je mensen van kleur (en hun omgeving) verkeerde adviezen en weergaven van de werkelijkheid  geeft. Zulke witte uitspraken zijn ook schadelijk en onderdrukkend, omdat ze het slachtoffer de schuld geven van de situatie. Impliciet wordt er gezegd dat het de schuld is van mensen van kleur dat ze in een benadeelde positie zitten – als ze maar zélf hun mindset zouden veranderen, dan zou het goed komen, als ze zélf hard werken, dan zouden ze een betere positie hebben. Tot slot maken zulke uitspraken een raciale samenleving alleen maar erger, omdat het probleem van racisme wordt ontkend (en hoe kun je iets oplossen als het ontkend wordt), en in stand gehouden met witte ervaringen, uitspraken en visies als de werkelijkheid en de norm.

Wanneer ik in discussies met witte mensen hun witte visie hoor doorklinken, dan wil ik duidelijk maken dat hun visie wit, beperkt, gebrekkig en schadelijk is, en een raciale maatschappij in stand houdt. Ik wil dat racisme bestreden wordt en dat witte mensen zich bewust worden van hun positie, hun uitspraken en hun verantwoordelijkheid. Ik kaart zulke witte uitspraken aan, maar het lukt me te vaak niet om door te dringen en dat leidt bij mij tot frustratie en wanhoop. De fouten die ik maak worden gemaakt in discussies over racisme, maar dus ook over onderwerpen die niet over racisme lijken te gaan; de voor de witte mens ‘gewone’ onderwerpen. Deze fouten zijn aan elkaar gerelateerd en soms lijken de fouten op elkaar maar toch wil ik ze apart benoemen, zodat je scherp voor ogen hebt wat er allemaal fout kan gaan in een discussie met witte mensen.

Fout 1 – Vergeten dat witte mensen wit zijn en dat ik wit ben.

Ook al ben ik veel met racisme bezig, in het begin zie ik mijn gesprekspartners vaak niet bewust als wit. Ik vergeet dat hun visie, denken en gedrag gekleurd zijn door hun ervaringen als wit mens.  Ik vergeet zelf ook dat ik wit ben. Niet dat ik denk dat ik niet-wit ben, maar ik vergeet dat zij mij als een van hen zien, waarbij ze veilig hun kleurenblinde uitspraken kunnen doen. Ik maak regelmatig mee dat mensen tegenover mij witte en raciale uitspraken doen over racisme en witheid die ze nooit zouden doen tegenover mensen van kleur. Ze wanen zich veilig en weten niet hoeveel ik me in racisme heb verdiept en al helemaal niet dat ik vanaf de zijlijn racisme dagelijks zie gebeuren. Tot slot maakt het feit dat mijn gesprekspartners wit zijn, en dat ik zelf wit ben, de discussie anders qua toon, dynamiek, inhoud en valkuilen.

Fout 2 – Vergeten dat witte mensen niet weten wat racisme en witheid inhoudt en hoe het doorwerkt in denken en handelen.

De afgelopen 10 jaar heb ik me meer en meer verdiept in racisme en witheid, door te lezen, te praten en vanaf de zijlijn racisme te zien. Maar de meeste mensen weten niet wat racisme en witheid echt inhoudt en hoe het doorwerkt in denken en handelen, simpelweg doordat ze het zelf niet meemaken, het Nederlandse onderwijs daar nauwelijks aandacht aan besteedt, en onze samenleving en media zo ingericht zijn dat je voornamelijk witte normen en beelden ziet en hoort. Ik vergeet dat ik een hele ontwikkeling van kennis, inzichten en zelfreflectie heb afgelegd, en de meeste witte mensen niet. Daardoor ga ik soms te snel in mijn uitleg en argumentatie; ik sla een aantal stappen over. Ik veronderstel bijvoorbeeld dat ze (inmiddels door alle huidige aandacht) weten wat racisme is, hoe het in Nederland speelt en hoe de laatste sociologische onderzoeken dat laten zien. Niet dus.

Fout 3 – Witheid niet benoemen!

discussies met witte mensenDeze fout sluit aan bij fout 2, maar is een aparte fout. Je kunt je wel beseffen dat mensen niet weten wat racisme en witheid inhoudt, maar je moet de witheid in hun visie ook benoemen. Witheid is een onderdeel van racisme. Racisme wordt gezien als een probleem van mensen van kleur, maar het is eigenlijk het probleem van witte mensen.
Racisme benoemen is al moeilijk en ongemakkelijk om te benoemen, maar het benoemen van witheid is ook ongemakkelijk. Sterker nog, het is vaak een taboe woord. Mensen ontploffen bijna als je ze wit noemt. De invloed van kleur wordt stellig ontkend (ook al hebben ze zich er nauwelijks in verdiept). Die ontkenning kan alleen maar verdwijnen als het benoemd wordt. Ter plekke.

Fout 4 –  Vergeten dat witte mensen niet weten dat een discussie over dagelijkse onderwerpen ook te maken heeft met racisme en witheid.

Deze fout heeft ook te maken met fout 2, want zoals ik al hierboven heb aangegeven gaan de discussies waarin ik verzeild raak vaak niet expliciet over racisme. Ik reageer niet alleen op overduidelijke racistische uitspraken, maar vooral op witte wereldbeelden. Het gaat dan over hoe je zou moeten leven, met elkaar moet omgaan, wat vriendschap is, hoe je justitie en zorg moet vertrouwen etc. Racisme werkt door in elk gebied van de samenleving, maar dat weten de meeste witte mensen niet. Je moet voor jezelf dan vooral helder voor ogen hebben dat voor een wit iemand een discussie over dagelijkse onderwerpen en hoe je daarmee om kunt gaan, en een discussie over racisme niets met elkaar te maken lijken te hebben, en dat je het een en ander daarover moet uitleggen.

Fout 5 – Denken dat witte mensen mijn ervaring en kennis zullen accepteren

Ik weet het, het is naïef, maar toch denk ik te vaak dat witte mensen meer respect zouden hebben voor mijn kennis en ervaringen in racisme en witheid als ik hen eenmaal vertel hoeveel ik gelezen en gezien heb omtrent racisme en witheid. Maar dat is dus meestal niet zo. Racisme en witheid liggen gevoelig en bij gevoelige onderwerpen is openheid en acceptatie van andermans ervaring en kennis vaak ver te zoeken. Bijna iedereen distantieert zich van racisme en dat zou genoeg moeten zijn. Einde discussie.

Fout 6 – Denken dat het delen van mijn persoonlijke ervaringen zal bijdragen aan begrip, empathie en zelfreflectie

Lang heb ik gedacht – mede door de hype die rond gaat over kwetsbaarheid en authenticiteit – dat het delen van mijn persoonlijke ervaringen in racisme en witheid juist zou leiden tot meer begrip, empathie, zelfreflectie en daarmee ook tot verandering. Ik heb ervaringen gedeeld over mijn reflectieproces op mijn racistische en witte reflexen, over wat ik zie aan racisme van de zijlijn en wat dat doet met een mens.

Ik maakte de denkfout dat als ik mijn reflectieproces over mijn eigen racisme en witheid zou delen, dat mensen dat dan op zichzelf zullen toepassen. Maar dat was meestal niet geval. Ik had bijvoorbeeld van iemand aanmoedigende reacties gekregen om een persoonlijk blog te schrijven over mijn reflectieproces, en om racisme fel aan te kaarten, maar als ik dan een keer een discussie had met die persoon over racisme en witheid in diens doen en laten, dan kreeg ik de wind van voren.

Ik dacht ook dat als ik liet zien hoe pijnlijk en schadelijk racisme is, de ogen van witte mensen zouden worden geopend. Maar ook dat gebeurde meestal niet.  Sterker nog, ik begin te denken dat mijn openheid juist tegen me gebruikt werd. In discussies werd dan gezegd dat ik zo emotioneel was en overal racisme zag.  Wat ook regelmatig gebeurde, is dat mensen hun eigen persoonlijke pijnlijke ervaringen als wit persoon tegenover de racistische ervaringen zette, met als redenatie: we hebben allemaal onze pijnlijke ervaringen in het leven. Persoonlijke ervaringen in racisme worden dus vaak afgedaan als persoonlijk en subjectief, en niet als structureel en institutioneel probleem dat door iedereen aangepakt moet worden.

Fout 7 – Zoeken naar steun en begrip

discussies met witte mensenJe zou denken dat als ik zaken aankaart over racisme en witheid, dat ik dat doe vanuit een ideaal om te strijden tegen racisme. De eerlijkheid gebiedt mij echter te zeggen dat ik ook zoek naar steun en medeleven over mijn situatie als vrouw van een zwarte man en de invloed die racisme heeft op ons leven. Zoeken naar steun is op zich niet erg, al zou je je kun afvragen of mijn leed het belangrijkste is. Bovendien vertroebelt het zoeken naar steun de discussie. Mensen reageren misschien op je verlangen naar steun, terwijl je eigenlijk de focus op het onderwerp racisme wil houden. Of ze reageren misschien heel rationeel en koud op je persoonlijke verhaal, terwijl je zoekt naar steun en begrip. Heb voor jezelf duidelijk voor ogen wat je wil bereiken met je discussie en of datgene ook te bereiken is, en het belangrijkste is.

Fout 8 – Mijn emoties laten mee spelen

Zoals ik eerder aangaf bij fout 6, deelde ik persoonlijke ervaringen in de hoop dat dat witte mensen de ogen zou openen en er verandering zou komen. Als je je persoonlijke ervaringen deelt, dan spelen er sneller emoties mee (zie fout 7). Maar eerlijk gezegd dacht ik ook dat ik emotioneel móest zijn om een goede antiracist te zijn. Ik dacht dat ik het onrecht moest vóelen.

Maar als je je emoties laat zien is er een grote kans dat de discussie omgebogen wordt naar jouw emoties, jouw toon, jouw houding. Je krijgt dan een amateuristische psychologische analyse waaruit zou blijken dat je niet in staat bent om een waarheidsgetrouwe visie te hebben van de wereld. Het gevolg is dat de discussie niet meer gaat over racisme en witte visies, maar over jou. Dat is mooi voor witte mensen, want zo hoeven zij niet naar zichzelf te kijken en zich ongemakkelijk te voelen over wat je aankaart. Integendeel, zij hebben nu de de positie genomen van degene die zaken helder ziet en moet aankaarten. Zij hebben in de discussie de controle overgenomen.
Emoties over racisme en witte visies zijn niet erg, en zelfs heel begrijpelijk, maar die emoties moet je zien als trigger: als je merkt dat je geïrriteerd, boos, verdrietig of ontmoedigd voelt als er bepaalde witte of raciale uitspraken worden gedaan, dan kun je die emoties beter alleen gebruiken als waarschuwing dat je je moet focussen. Je weet dan gelijk dat je ongemakkelijke zaken gaat aankaarten, je weet dat het allerlei emoties gaat oproepen, maar je weet ook dat je voor ogen moet houden wat je wil bereiken en waar je het over wilt hebben. Als je je emoties teveel laat mee spelen, dan krijg je geheid de standaard reacties als als “je bent zo boos”, “je bent zo negatief” of “je leeft in angst”. Het zijn dé dooddoeners in discussies over racisme en witheid.

Fout 9 – Ingaan op karakteriseringen over mij

Deze fout heeft te maken met wat ik net noemde bij fout 8 over het mee laten spelen van emoties: als je emotioneel wordt (of lijkt te worden – want soms is het een interpretatie van je gesprekspartner) dan noemen mensen je boos, negatief, bang etc. Ik ga altijd in de verdediging. Ik ben allergisch voor onterechte karakteriseringen over mij. Maar wat gebeurt er als ik hier op inga? Dan gaat de discussie niet meer over racisme en hún witte visie, maar over mijn gemoedstoestand waar aan gewerkt moet worden. Zij nemen dan het gesprek over door in mijn emoties te graven, en ik kan mijn punt over racisme en witte visies niet maken. Het lijkt ook wel alsof mensen houden van het graven in andermans pijn, om een soort coach, psycholoog of wijze man of vrouw te kunnen uithangen.discussies met witte mensen

Fout 10 – Bezig zijn met wat witte mensen van mij denken

Als je racisme en witheid aankaart, dan krijg je hoe dan ook weerstand. In verschillende vormen, maar vaak worden mensen boos of geïrriteerd en noemen jou dan vervolgens boos of geïrriteerd. Ik blijf toch vaak de neiging hebben om aardig gevonden te willen worden en iemand niet te willen kwetsen. Ik ben opgegroeid in een wereld waar witte meisjes geacht worden zich goed te gedragen, een goed mens te zijn, en niet teveel stampij te maken. Maar discussies over racisme en witheid zijn nooit leuk, en je gesprekspartner zal zich altijd ongemakkelijk voelen en jou zien als oorzaak van hun ongemak. Witte mensen zullen dan hoe dan ook negatief over je denken.

Fout 11 – Witte mensen geen pijn willen doen

Zoals ik bij fout 10 ook aangeef: racisme en witheid aankaarten is altijd ongemakkelijk, en mensen zullen daardoor vervelende emoties ervaren. Maar er is geen pijnloze manier om racisme en witheid te bespreken. De discussie zachter proberen te maken werkt ook niet. De discussies worden daardoor alleen maar vager doordat niet duidelijk is waar het over gaat. De discussies worden eigenlijk ook vaak heel gênant, omdat er ruimte wordt gelaten voor standaard uitspraken en onterechte pijn-vergelijkingen die onthullen hoe onwetend witte mensen eigenlijk zijn. Hoe gênanter de discussie wordt, en hoe meer witte mensen zich bewust worden dat ze zich gênant hebben gedragen, hoe meer ze in de ontkenning en vermijding zullen schieten. De directe weg voorkomt zulke vaagheid en gênante situaties. De directe weg heeft bij mij altijd het meeste effect gehad, hoe pijnlijk ook.

Fout 12 – Niet voorbereid zijn op standaard reacties

Ik heb het net al een paar keer gehad over standaard reacties. Standaard reacties op racisme zijn reacties die mensen keer op keer maken in discussies over racisme en witheid, zonder te weten waar ze het over hebben, en die het bestrijden van racisme in de weg zitten. Bekende standaard reacties zijn: mensen van kleur zijn ook racistisch, doe niet zo overgevoelig, jij ziet overal racisme, mensen van kleur trekken altijd de racisme-kaart, ik bedoelde het goed, als je nou eens van toon zou veranderen etc.

Deze standaard reacties overvallen mij elke keer weer en ik weet (nog) niet goed wat ik moet zeggen. En dat irriteert mij mateloos, omdat ik nota bene veel lees over deze standaardreacties, en zelfs bezig ben met een blog over deze standaard reacties. Ik denk dat het komt omdat ik me laat meeslepen door mijn emoties en alle genoemde fouten hiervoor, en ik daardoor mijn focus kwijt raak.

Fout 13 – Denken dat het alleen om de inhoud gaat

Ik moest laatst denken aan hoe ik deze discussies vroeger voerde, toen ik minder wist over racisme.  Toen reageerde ik vrij instinctief. Dan zei ik bijvoorbeeld: “Pardon?! dat is racistisch!”. Ik was bijvoorbeeld een keer met een vriendin op Curaçao, die giechelend naar me toe kwam en vertelde dat die “blanke” man wilde dat zij met zijn zoon trouwde, want hij vond die zwarte vrouwen op Curaçao niks. Die zouden lui en [insert andere stereotypes] zijn. Ik: “Pardon?! Dat is een racist!!” Zij wuifde mijn reactie giechelend weg en zei: “Maar jeetje, hij wil mij… hi hi hi…” Ik: “Nou en?! Hij is een racist, daar voel je je niet door gevleid!” Punt uit, gesprek afgelopen. Ik ging niets inhoudelijks uitleggen, ik wilde niets meer van haar gegiechel en haar verhaal horen.

Ondanks dat ik nu meer weet over racisme en witheid en dus meer kennis en woorden zou moeten hebben, gaat het aankaarten van racisme minder goed. Ik denk na over wat ik zeg en wanneer ik het zeg. Ik raak verstrikt in een poging om goede woorden te vinden, om bijvoorbeeld anderen geen pijn te willen doen. Mijn gesprekspartners voelen die twijfel en zoektocht, en gaan in op mijn niet-krachtige woorden. Ze voelen dat er geen duidelijke “NEE” boodschap is. Vroeger was het “nee!” Nu is het “weet je wel dat… misschien…” Ik heb geen grens meer van “dit is fout”.

discussies met witte mensen

Het gaat dus niet alleen om de inhoud. Het gaat ook om dat je duidelijk uitstraalt dat de ander fout zit, een blinde vlek heeft en daarmee bijdraagt aan de instandhouding van racisme en witheid. Het werkt ook beter. Degenen die wel veranderd zijn na gesprekken met mij zijn degenen die ik niet zacht heb aangepakt. Ik gaf ze geen ruimte ‘to wiggle their way out’. Dat gaf pijnlijke botsingen, maar uiteindelijk zijn zij wel nieuwe anti-racisme medestanders geworden. Degenen die ik zachter heb aangesproken zijn juist op een gegeven moment boos weggelopen en hebben het contact verbroken.

Fout 14 – Vergeten mensen te ‘kwalificeren’

Bijna alle bovenstaande fouten hebben te maken met het vergeten mensen te kwalificeren: Hoe inhoudelijk kan de discussie zijn? Hoeveel weten zij van racisme? Hoeveel weten zij van de invloed van wit? Zijn ze uit op het halen van gelijk? Willen ze controle over de discussie? Willen ze een soort coach zijn voor jouw emoties? Houden ze van drama en voeden ze zich aan emoties van anderen? Hoe oprecht zijn ze in het horen van andere visies? Hoe bekwaam en gewend zijn ze in felle intense pijnlijke ongemakkelijke discussies? Hoe groot is hun vermogen tot zelfreflectie en kunnen ze wat ze horen toepassen op hun eigen leven? Hoeveel zelfvertrouwen hebben ze? Wat kunnen ze aan? Kunnen ze goed discussiëren? Dit zijn vragen die je in rap tempo aan jezelf moet stellen, want je plant zo’n discussie vaak niet, die gebeurt op onverwachte momenten. Met de antwoorden op deze vragen weet je ongeveer hoe je een discussie moet aanpakken. Je kunt namelijk niet met iedereen op dezelfde manier de discussie aangaan. Je moet goed checken waar ze staan. Hiermee wil ik niet zeggen dat je moet vermijden dat ze zich ongemakkelijk of onzeker voelen, maar als ze zich zo ongemakkelijk en onzeker voelen, dan kunnen ze volledig dichtklappen, dan komt wat je zegt helemaal niet aan en dan ben je ook niet effectief.

discussies met witte mensenZoals de titel van dit blog aangeeft zijn dit mijn fouten. Voor sommigen werkt het anders. Bij sommigen werkt het delen van persoonlijke ervaringen bijvoorbeeld wel. Houd in ieder geval voor ogen dat je deze fouten kunt maken, en dat je door deze fouten focus en effect verliest in discussies met witte mensen. De rode draad van mijn fouten laat zien dat de meeste mensen denken dat racisme en witheid niet iets is waar zij mee te maken hebben en waar ze aan bijdragen, omdat ze in gelijkheid en rechtvaardigheid geloven. Helaas werkt dat niet zo. Ze zijn weliswaar heel bewust bezig in het leven, maar racisme en witheid zijn zulke ongemakkelijke onderwerpen die onzichtbaar in het dagelijkse leven doordringen, dat ze het bijna niet kunnen weten zonder dat iemand hen duidelijk vertelt wat er gaande is. Zulke discussies gaan met vallen en opstaan. Ik reflecteer op elke mislukte (en geslaagde) discussie om te kijken waar het precies goed en fout ging. Ik hoop dat de uitleg van mijn fouten helpt bij jouw reflectieproces op geslaagde en mislukte discussies met witte mensen, en dat het bijdraagt aan het beter aankaarten van racisme en witheid.

Dit blog is een onderdeel van een blogserie over racisme. Het doel van deze serie is om witte mensen meer kennis en inzicht te geven over racisme en witheid, geschreven door iemand die wit is en bekend is met de verborgen gedachtekronkels die witte mensen hebben om maar niet echt te hoeven zien wat racisme en witheid is. Er zijn echter vele experts op het gebied van racisme, en ik raad je vooral aan om artikelen en boeken te gaan lezen van mensen van kleur die hierover schrijven.

Email this to someoneTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on FacebookPin on PinterestShare on Google+Share on StumbleUponShare on Reddit

Previous post: