Deep Ecology

Deep Ecology is een milieufilosofie ontwikkeld door de filosoof Arne Naess, als reactie op de theorieën die tot dan toe ontwikkeld waren in de milieufilosofie.

Deep EcologyTheorieën uit de milieufilosofie zijn volgens Deep Ecology niet fundamenteel genoeg en kiezen de makkelijke weg.

Er wordt niets ingeleverd.

Het ideaal van duurzaamheid is gebaseerd op een oude levensstijl en wereldbeeld met vastgeroeste gewoontes en waarden die niet met pijn en moeite veranderd hoeven te worden.

Deze oude levensstijl en oude wereld zijn volgens aanhangers van Deep Ecology dominant geworden in de westerse wereld. Het is zonder kritisch onderzoek ontstaan en blijven voortbestaan. De ideeën voor duurzaamheid gaan niet diep genoeg, ze zijn oppervlakkig. Daarom noemen Deep Ecologists het shallow ecology.

Er wordt alleen oppervlakkig gekeken naar de directe gevolgen van de milieucrisis voor de welzijn en de welvaart van de mens uit de ontwikkelde landen.

Men strijdt alleen tegen de vervuiling en uitputting van natuurlijke bronnen op de korte termijn, omdat daarmee snel de vervulling van menselijke behoeften veilig is gesteld. De absolute, objectieve kennis uit de dominante wetenschap, het economisch denken en de gebruikswaarde en ondergeschiktheid van de natuur voor de mens zijn volgens Deep Ecology allemaal onderdeel van het heersende wereldbeeld. Zulke ideeën hebben een antropocentrische en materialistisch wereldbeeld als basis, wat voor Deep Ecology te beperkt is en het milieu onherstelbare schade toebrengt.

Men moet dieper gaan en bereid zijn pijn en moeite te doorstaan om de aarde te redden.

Daarom noemt Naess zijn filosofie Deep Ecology; hij wil dieper en fundamenteler kijken naar de oorzaken van de ecologische crisis. Een oplossing van de crisis kan er alleen maar komen wanneer we onze fundamentele filosofie met diepgewortelde gewoontes en waarden radicaal veranderen. Het gaat om zowel persoonlijke en culturele veranderingen als veranderingen van economische en ideologische, politieke structuren. Daarvoor worden openlijk vragen gesteld over fundamentele zaken als wat is de menselijke natuur? en wat is de relatie tussen mens en natuur? Het antwoord hierop is volgens Naess te vinden in het holisme en ecocentrisme.

Volgens de visie van Deep Ecology ervaart de mens zichzelf ten tijde van de milieucrisis als aparte entiteit van de natuur, en denkt en handelt de mens te individualistisch en antropocentrisch.

Het is nodig dat de mens zich weer identificeert met het geheel.

Daarvoor is een proces van Self-realization waarin een identificatie met het gehele bestaan plaatsvindt, nodig. Des te volwassener mensen worden, des te groter wordt hun identificatie met anderen. Zelf-realisatie is een proces dat mensen doorlopen om zichzelf te begrijpen als levende wezens die verbonden zijn met de rest van de natuur, het grotere geheel. Het zelf is een zelf dat één is met de natuur. Er is dan sprake van een ecologisch bewustzijn, die de eenheid van mens, plant, dier en de aarde her- en erkent. Er is geen onderscheid tussen mensen en niet-mensen, of het zelf en de ander. We zijn deel van een groter Zelf.

Natuurlijke diversiteit verrijkt ons leven omdat het ons Zelf verrijkt.

De Zelf-realisatie die we ervaren wanneer we ons identificeren met het universum, wordt groter wanneer individuen, samenleving en levensvormen zichzelf realiseren in diversiteit van de natuur en het universum. Des te groter de diversiteit, des te groter de Zelf-realisatie. Daarom moet diversiteit behouden blijven.

Zelf-realisatie is noch zelfopoffering noch egoïstisch.

De identificatie met het geheel geeft ons de richting hoe we ons leven in kunnen vullen en het verrijkt iemands leven, maar de verrijking ligt niet in materiële zaken. Dit staat in scherp contrast met de traditionele invulling van het idee zelfrealisatie, daarin gaat het wel om een realisatie van een individuele en persoonlijke natuur.

Wanneer we onze oude waarden en gewoontes en denken laten varen en ons Zelf realiseren kunnen we een geheel nieuwe filosofie ontwikkelen.

Het ontwikkelen van een alternatieve visie noemt Naess ecosophy. Een ecosofie is een persoonlijke filosofie waarin er wel verbondenheid met de natuur verkregen wordt, maar op je eigen manier ingevuld. Iedereen kan zijn eigen ecosofie ontwikkelen en dus kunnen er meerdere ecosofieën bestaan.

Naess heeft zijn persoonlijke ecosofie verwoord in het Deep Ecology platform.

Het is niet de bedoeling dat lezers klakkeloos Naess’ principes overnemen; het is de bedoeling dat dit platform het algemene beeld van Deep Ecology weergeeft en daarmee lezers een richting geeft. Het platform is algemeen genoeg voor een diversiteit aan filosofische interpretaties en specifiek genoeg voor het onderscheiden van de shallow benadering.

De acht principes van het Deep Ecology Platform zijn:

  1. Het floreren van menselijk en niet-menselijk leven op aarde heeft intrinsieke waard. De waarde van niet-menselijke levensvormen is onafhankelijk van de bruikbaarheid ervan voor bekrompen doelen.
  2. Rijkdom en diversiteit van levensvormen zijn waarden in zichzelf en dragen bij aan het floreren van menselijk en niet-menselijk leven op aarde.
  3. Mensen hebben niet het recht om deze rijkdom en diversiteit te reduceren, behalve voor noodzakelijke behoeften.
  4. Het huidige menselijk ingrijpen met de niet-menselijke wereld is excessief, en de situatie verslechtert in een snel tempo.
  5. Het floreren van menselijke leven en culturen is verenigbaar met een substantiële afname van de menselijke populatie. Het floreren van niet-menselijk leven vereist een dergelijke afname.
  6. Significante veranderingen van levensvoorwaarden voor het goede vereist verandering in beleid. Dit heeft invloed op economische, technologische, en ideologische basis structuren.
  7. De ideologische verandering is voornamelijk een die levenskwaliteit waardeert (in situaties van intrinsieke waarde) in plaats van een hoge standaard van leven aan te houden. Er zal een diepgaand bewustzijn zijn van het verschil tussen groot en grootsheid.
  8. Degenen die bovenstaande punten onderschrijven hebben een directe of indirecte verplichting om deel te nemen aan te pogingen om de noodzakelijke veranderingen te implementeren.

Er is ook veel kritiek te bedenken op Deep Ecology:

  • Er is sprake van schijn-openheid. Naess geeft de ruimte voor eigen ideeën en onderzoek, maar hij heeft tegelijkertijd felle kritiek op het dominante wereldbeeld en strijdt voor zijn alternatieve wereldbeeld. Het dominante wereldbeeld is de oorzaak van de milieuproblematiek en dus sluit hij zulk denken als mogelijkheid tot oplossingen uit. Waarom zou er dan nog een open discussie moeten plaatsvinden, als de mening van de ander toch fout is? Het lijkt alsof je wel je ideeën mag ontwikkelen, mits het binnen een bepaald kader blijft, het kader van ecocentrisme en holisme en met de intrinsieke waarde van de natuur. Er vindt wel een open discussie plaats, maar het uiteindelijke resultaat moet wel een bepaalde kant op, namelijk de Deep Ecology kant.
  • Deep Ecology wil écht niets van antropocentrisme en de mogelijke instrumentele waarde van de natuur weten en sluit die principes uit. Er wordt door filosoof Weston opgemerkt dat we in een wereld leven die volgens Deep Ecology antropocentrisch denkt en handelt. Stel dat, zoals Deep Ecology dat beschrijft, de antropocentrische wereld het referentiepunt is voor mensen; degenen die in die samenleving leven en antropocentrisch denken kunnen niets met alleen het tegenovergestelde ervan. De visie van Deep Ecology is ongrijpbaar en onbegrijpelijk, het is niet hun wereld. Dat moet meegenomen worden in de oplossingen en toepassingen van nieuwe principes in de praktijk.
  • Deep Ecology’s filosofie is alleen in theorie uitgewerkt zonder te kijken naar de toepasbaarheid ervan in de praktijk. Het probleem is dat de koppeling tussen theorie en praktijk, de praktische uitwerking van theorie in de praktijk, moeilijk is. De werkelijke toepassing wordt in de praktijk overgelaten aan anderen die de visie misschien niet begrijpen of het verkeerd interpreteren. Een voorbeeld hiervan is Earth First!, een radicale milieu-organisatie die geweld niet schuwt, baseert zich op Deep Ecology. Terwijl Deep Ecology aangeeft geweld af te keuren. Zo wordt in Earth First! (delen van) de filosofie van Deep Ecology gebruikt, maar in simpele vorm.